Raz na kolorowo! Etnodizajn i inspiracje etnograficzne w sztuce współczesnej

* CZĘSTOCHOWA
* Miejska Galeria Sztuki, Sala Śląska
* wystawa: Raz na kolorowo! Etnodizajn i inspiracje etnograficzne w sztuce współczesnej
*
15 czerwca – 15 lipca 2012 r.

*

Czym są ludowadła, wełniak, japolki, kurpiski, jakubki czy pasanka dowiedzą się wszyscy, którzy odwiedzą wystawę entodizajnu i inspiracji etnograficznych Raz na kolorowo! w Miejskiej Galerii Sztuki w Częstochowie.

Zaskakujące połączenia przedmiotów codziennego użytku z motywami i technikami zaczerpniętymi z tradycji ludowej to ostatnio odnotowane ciekawe zjawisko w sztuce współczesnej. Zainteresowanie etnicznością jako źródłem inspiracji to swego rodzaju sposób na odkrywanie i podtrzymywanie poczucia naszej tożsamości, a jednocześnie zabawa zaskoczeniem, kreacją, pomysłem. W wystawie udział biorą młodzi polscy dizajnerzy – laureaci konkursów, uznani projektanci oraz debiutanci. Część eksponatów z wystawy pochodzi z Etnokolekcji Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, niektóre powstały w ramach Festiwalu Etnodizajn przygotowanego przez Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie.

Szymon Hanczar - wieszak MD, 2010

Wystawa Raz na kolorowo! nie jest jednak prezentacją z punktu widzenia etnografa – ze wskazaniem konkretnych wzorów i inspiracji, chodzi raczej o sposoby wykorzystywania materiału etnograficznego w dizajnie – od odtworzenia wzoru, stylizacji, sięgania po ornament po projekty nieoczywiste, które są jednocześnie odniesieniem i twórczą autonomią i w których następuje przetworzenie tradycji na potrzeby współczesności. Na wystawie znajdą się eksponaty nawiązujące wprost do sztuki ludowej, jak i te, których inspiracja etnograficzna jest czymś ledwie zasugerowanym, czymś do odkrycia przez odbiorcę. Z tego powodu prezentowane są również przykłady sztuki nie-użytkowej, ale wynikające z myślenia etnograficznego, np. grafiki Jana Kallwejta, wycinanki Katarzyny Kmity.

*

Etnodizajn – termin, którego wciąż jeszcze brakuje w słownikach języka polskiego, choć zdążył się już zadomowić w żywej, mówionej polszczyźnie. Bo i termin ten (we wszystkich swoich wariantach) jest stosunkowo nowy, choć dosyć już spopularyzowany. Etnodizajn to zjawisko, a może już nawet nowy kierunek w sztuce, współtworzony  przez coraz to nowe projekty i dzieła, w których przewija się temat twórczości ludowej. Etnodizajn powraca w mediach, jest hasłem konkursów artystycznych, pojawia się w sklepach, jest tematem wystaw wzornictwa w galeriach, czego przykładem jest i wystawa Raz na kolorowo! Miejskiej Galerii Sztuki w Częstochowie.

Etnodizajn – wg najbardziej oczywistych obserwacji – oparty na mocnych barwach, powtarzających się motywach, wykorzystujący naturalne materiały, proste formy i konstrukcje odwołujący – w pewnym stopniu – do tego, co znamy, budzi sympatię, nawet chęć posiadania tak zaprojektowanych przedmiotów w swoim otoczeniu (idzie wszak, jak to w dizajnie, o projektowanie pięknych i wygodnych zarazem przedmiotów do użytku codziennego). Artyści i projektanci zauważyli ponadczasową wartość sztuki ludowej, a etnodizajn to działania zmierzające ku odkrywaniu i podtrzymywaniu poczucia naszej tożsamości, „lokalności” w warunkach globalizacji.

Anna Puszkarewicz, Artur Puszkarewicz - sofa AYU

Ajrun Appadurai, jeden z czołowych antropologów kultury i znawców problematyki globalizacyjnej uważa, że dla zrozumienia nowej sytuacji kulturowej, w której żyjemy, najlepszy jest model oparty na terminie krajobrazów: etnicznego, medialnego, technologicznego, finansowego oraz ideologicznego – coś na kształt klocków, z których złożona jest zglobalizowana rzeczywistość. Istotą rzeczy jest przepływ między nimi. Mamy zatem do czynienia ze światem przepływów, w którym krzyżują się, przenikają i wzajemnie reinterpretują idee i ideologie, ludzie i dobra, obrazy i przekazy, technologie i sposoby użytkowania. (Appadurai A., 2005 Nowoczesność bez granic. Kulturowe wymiary globalizacji, Kraków, rozdz., str. 263-294)

Katarzyna Hofman - Sofa Wełniak

Uznanie sztuki ludowej jedynie za status quo – niepodważalny wzorzec, zamknięty w kapsule czasu, byłoby skazywaniem jej na trwanie w sztywnej, coraz dalszej od życia formie. Tymczasem jest to źródło, a sięganie po inspiracje etnograficzne nie jest, wbrew potocznemu rozumieniu, pokonywaniem dystansu do przeszłości, odkrywaniem śladów dawno minionych. Jest ujawnianiem ciągłości, jakiegoś rodzaju wynikania, wspólnego trwania w czasie, gdzie etniczność staje się znakiem, który umieszczony w różnych kontekstach, stwarza dynamiczny, nowy świat odsyłający do różnorodnych skojarzeń.

Jakie to się odbywa? Najlepszym narzędziem wydaje mi się przystosowanie na potrzeby opisu tej sytuacji dwóch terminów stosowanych przede wszystkim w odniesieniu do sztuki filmowej – ekranizacji i adaptacji. Wg słownika terminów literackich ekranizacja jest zamierzonym, wiernym pod względem treści i formy przeniesieniem na ekran filmowy utworu literackiego lub widowiska scenicznego. Adaptacja natomiast to przeróbka utworu literackiego, w której autor scenariusza dokonuje wyboru, skrótów w stosunku do pierwowzoru, a ponadto przekazuje własną interpretację dzieła.

Przegląd tego, co się w ramach etnodizajnu dzieje pozwala dostrzec, że artyści i projektanci przyjmują obie te strategie – wśród prezentowanych na wystawie eksponatów znajdziemy efekt „ekranizacji”, tj. odtworzenia wzoru, stylizacji, sięgania po ornament, wykorzystanie techniki ludowego rzemiosła. Efekt rodzi się przez nowy kontekst dla znanego motywu, a funkcjonowanie i sukces etnodizanju w tej strategii polega na rozpoznawalności etniczności. „Adaptacja” natomiast wiedzie nas ku projektom nieoczywistym, w których inspiracja etnograficzna jest czymś ledwie zasugerowanym, czymś do odkrycia, skojarzenia. Etniczność progresywna, która przestaje być cytatem, zyskując nową tożsamość.  Ale czy rzeczywiście granice między strategiami przebiegają tak klarownie?

(tekst: Joanna Matyja – kurator wystawy)

*

Małgorzata Gajewicz, Ewa Nowakowska (Fabriqua) - Stołeczek różowy

W wystawie udział biorą: Katarzyna Kmita; Joanna Karbowiak; Karina Marusińska; Katarzyna Hofman; Aleksandra Pięta, Piotr Wiśniewski – NOBO Design; Małgorzata Gajewicz, Ewa Nowakowska – Fabriqua; Marzena Rusiłowicz; Magdalena Garncarz; Monika Serafin; Joanna Rusin; Agnieszka Czop; Szymon Hanczar; Juliana Farbotko-Bytys – Farbotka; Natalia Bieńkowska – OOdesign; Rafał Jarmołowski – Kaszubebe; Anna i Artur Puszkarewiczowie – AZE Design; Rozalia Lenartowicz, Zuzanna Wachowiak – Erzetkwadrat.

Autorzy kolekcji Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie przygotowanej w ramach projektu Etnodizajn Festiwal: Katarzyna Herman-Janiec; Bartosz Mucha; Dominik Lisik; Pracownia Lasek Concept; Jan Feliks Kallwejt.

Autorzy Etnokolekcji z Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie: Stefan Staniszewski; Małgorzata Kotlonek – Goshico; Patka Smirnow; Katarzyna Skotnicka; Alena Trafiimava; Anna Jozanis – Jozimama; Farida i Krzysztof Dubiel; Natalia Luniak – Kalimba; Agnieszka Wyrwał – Aga Pou; Wioletta Orzechowska i Paweł Wiśniewski – Inżynieria Designu; Remigiusz Laskowski – Laskowscy Design; Dominik Natora, Krzysztof Załęski.

Autorzy kolekcji Fundacji Cepelia: Agnieszka Zaborska-Jagiełło (Grupa Zurribanda); Eliza Sutkowska; Grupa Projektowa Kokoszka; Magdalena Jurek; Weronika Libiszowski, Emilia Noceń – Blok Techniczny; Bogusław Śliwiński; Weronika Siwiec.

 

Comments are closed.

Design Attack

Strona dedykowana Festiwalowi Design Attack, a także wydarzeniom związanym z szeroko pojętym wzornictwem.