Współczesna architektura Słowacji (1989-2013) w obiektywie L’ubo i Moniki Stacho

* WROCŁAW
* Muzeum Architektury
* wystawa: Współczesna architektura Słowacji (1989-2013) w obiektywie L’ubo i Moniki Stacho
* 28 lutego – 2 czerwca 2013 r.

*

Na wystawie w Muzeum Architektury zobaczymy fotografie L’ubo i Moniki Stacho dokumentujące przemiany architektonicznego pejzażu Słowacji. To pierwszy pokaz ekspozycji w Polsce. Ekspozycja zainicjowana przez ostrawski Gabinet Architektury (Kabinet architektury/ SPOK ) ma charakter wystawy objazdowej i była już pokazywana na Słowacji, w Wielkiej Brytanii i w Czechach.

KUB_CEN_003

Na kilkudziesięciu barwnych zdjęciach autorzy sportretowali współczesne realizacje – budynki prywatne i publiczne, założenia parkowe, kompleksy biurowo-usługowe, obiekty handlowe, centra kultury. Ważne miejsce wśród nich zajmuje ostatni artystyczny projekt L’ubo Stacha „Dwa Domy jednego Pana”, w którym autor portretuje słowackie – chrześcijańskie i żydowskie – budowle sakralne. Wystawa daje możliwość zapoznania się z pracami architektów pokolenia lat 30. XX wieku, takich jak Štefan Svetko czy Ivan Matušik, ale zarazem możemy być świadkami dokonań najmłodszej generacji twórców, reprezentowanych tu m.in. przez Benjamina Bradňanskiego. Zgromadzone prace prezentują szerokie i rozmaite wykorzystanie zasad typologii, zastosowane tu przeważnie w obiektach mieszkalnych i obiektach użyteczności publicznej wybudowanych na terenie Słowacji w czasie ostatniego dwudziestolecia. Wrocławska ekspozycja jest powiększona o najnowsze, słowackie realizacje z lat 2011-2013, do których należą m.in. obiekt wielofunkcyjny Cassovar w Koszycach architekta Závodnego i centrum handlowe Centrál w Bratysławie, projektu architekta Ivana Kubíka.

TON_AUDI_002

L’ubomir Stacho jest fotografem, profesorem w Akademii Sztuki i Designu w Bratysławie. Swoje zdjęcia pokazywał na licznych wystawach i konkursach na całym świecie, jest zdobywcą głównej nagrody na Biennale Fotografii w Metropolitan Museum of Photography w Tokio. Fotografie L’ubo Stacha znajdują się w stałych zbiorach Slovak National Gallery w Bratysławie, City Gallery Brno, National Gallery Prague, UMPRUM Museum Prague, Bibliotece Narodowej w Paryżu i Jane Corkin Gallery w Toronto oraz w kolekcjach prywatnych. Zajmuje się fotografią dokumentalną i artystyczną, instalacjami i sztuką video. Głównym tematem jego multimedialnych prac jest czas, któremu poświęca kolejne cykle fotografii i filmów video: Manifest of time (1976-84), Time (1980-83), Symbols (1985-89), Metaphors (1990), czy Parables (1998).

DRO_REDUTA_002

O współczesnej architekturze Słowacji pisze Marián Zervan:

„Po roku 1989 rozpoczął się długotrwały i złożony proces odradzania się słowackiej architektury. W miejsce rozwiązanych instytutów projektowych,  kontrolowanych i finansowanych przez państwo, zaczęły powstawać prywatne pracownie architektoniczne. Udało im się przywrócić godność i niezależność zawodowi architekta, który przez wiele lat bywał spychany na margines na rzecz funkcji projektanta. Zmiany te zostały przypieczętowane powołaniem do życia Słowackiej Izby Architektów.

Źródłem różnorodności nowej słowackiej architektury są niewątpliwie szerokie możliwości edukacyjne. Do 1989 r. kandydaci na architektów mieli do wyboru tylko dwie ścieżki rozwoju: kształcenie na Uniwersytetach Technicznych lub na Akademiach Sztuk Pięknych, które w obu przypadkach były kontrolowane przez państwo. Obowiązywał w nich dyktat socrealizmu, oficjalnego stylu sztuki i architektury dla krajów bloku wschodniego. Rzadko kiedy architektom udawało się przeciwstawić tej linii – słynnym wyjątkiem są lata sześćdziesiąte.

JAN_AUPARK_KE_002

Po 1989 r. utworzono uczelnie architektury w kilku większych miastach Słowacji: w Bratysławie, Koszycach i Nitrze. Wszystkie te szkoły realizowały samodzielne, akredytowane programy, których jakość gwarantowały wybitne osobowości słowackiej architektury. Kształciły i kształcą one twórców o zróżnicowanych, zindywidualizowanych stylach, czego najlepszym dowodem są coroczne tzw. Salony architektów.  „Salony” te otwierały się nie tylko na architektów, którzy w swej pracy nawiązywali do architektury przedwojennej lub do szkolnych mistrzów, ale również na tych, których styl rozwinął się pod wpływem osobistych doświadczeń, licznych podróży, twórczej współpracy z architektami światowej sławy.

JAN_AUPARK_KE_003

Czynnikiem wspomagającym zróżnicowanie postaw i tendencji we współczesnej architekturze Słowacji  stała się oczywiście wolność przemieszczania się, połączona z transgranicznymi kontaktami i wkroczeniem słowackiej architektury na arenę europejską i międzynarodową. Mają w tym swoją zasługę także galerie, instytuty badawcze oraz czasopisma branżowe, które po 1989 r. opublikowały wiele monografii oraz recenzji na temat dwudziestowiecznej architektury słowackiej i światowej, a także przygotowały wiele indywidualnych i grupowych wystaw pokazywanych w całej Europie. Wystawy te były szczególnie ważne dla krytyki i otwartych debat na temat kondycji nowej architektury słowackiej, które to dyskusje wpłynęły znacząco na kierunek jej rozwoju. Nie do podważenia jest również wpływ czynników społecznych i politycznych stosunkowo młodej demokracji na ostateczny kształt inicjatyw architektonicznych i urbanistycznych w tym kraju.

Wszystkie wspomniane wyżej siły zadecydowały o niezwykłej różnorodności architektury słowackiej, dla której trudno wskazać tradycyjne czy typowe elementy. Przy opisywaniu współczesnych założeń w Słowacji na nic zdają się próby rozróżniania między późnym modernizmem, postmodernizmem a nowymi modernistami, czy nawet między nowym funkcjonalizmem a architekturą organiczną.

Współczesna architektura Słowacji to wielowarstwowa struktura, w której łączą się różne wartości i pokolenia. Wśród anonimowej i komercyjnej zabudowy dominuje przeciętne projekty ze sporą domieszką kiczu. Wybitnych obiektów jest stosunkowo mało, chociaż corocznie przyznaje się im nieproporcjonalnie dużo nagród.

LETISKO MRS__002.jpg

Nawet dziś, w tzw. trzecim pokoleniu dwudziestowiecznych słowackich architektów, znajdziemy oryginalnych i ciekawych jego przedstawicieli, jak Ivan Matušík czy Štefan Svetko. Chociaż nie tworzą już wielkich projektów, ich jedno i wielorodzinne domy w dalszym ciągu są źródłem inspiracji.

Kluczowe projekty po 1989 r. były stopniowo przejmowane przez czwarte pokolenie architektów, do którego należą tak znane postacie jak Ján Bahna, Martin Kusý młodszy, Pavel Paňák czy Branislav Somora i Fedor Minárik. Nowe drapacze chmur, architektura sakralna i istotne renowacje łączą się z ich nazwiskami.

Część architektów piątej generacji zaczynała karierę w pracowniach tych właśnie osobistości, a potem się usamodzielniła. Tę grupę cechuje największe zróżnicowanie typologiczne. Po wczesnych, wspólnych planach stworzenia nowego, pokoleniowego ruchu, każdy z architektów poszedł własną drogą, projektując zupełnie niepodobne do koncepcji swoich kolegów obiekty: od domów jednorodzinnych, wielofunkcyjnych kompleksów i pomników po obiekty sportowe i centra handlowe. Co ciekawe, to pokolenie dominuje wśród twórców budynków, które obecnie otaczają mieszkańców największych słowackich miast. Między czwartym a piątym pokoleniem architektów rozpoznawalne są takie nazwiska, jak Ľubomír Závodný, Juraj Polyak, Juraj Koban, Martin Kvasnica, Márius Žitňanský i  Imro Vaško. Z piątym pokoleniem łączy się takich architektów, jak Juraja Šujan, Peter Moravčík, a zwłaszcza Boris Hrbáň i Andrea Klimková. Powoli kształtuje się szóste pokolenie, którego przedstawiciele zabłysnęli już na kilku wystawach i w paru konkursach. Charakterystyczne dla tego pokolenia jest podejmowanie dialogu z wielkimi inwestorami. W tej grupie architektów znajdują się Kalin Cakov, Emil Makara oraz Benjamín Brádňanský i Vít Halada.

Wystawa „Współczesna architektura Słowacji (1989-2009) w fotografii L’ubo Stacha“ to nie tylko przestrzeń kreacji, projektów, koncepcji lub wystaw, prezentacji i dyskusji, stowarzyszeń, szkół i książek. To też niepowtarzalny i rzeczowy zapis fotograficzny tego świata.

Ekspozycja nie przedstawia procesu twórczego, ale gotowe dzieła. Nie ma wiec na niej modeli, planów i rysunków, a jedynie fotograficzny zapis ukończonych założeń. Jest to jednak zapis najwyższej jakości – zwiedzający wystawę ma możliwość zobaczyć dzieła współczesnej słowackiej architektury drugiej połowy XX wieku i pierwszej dekady nowego tysiąclecia na oddających w niezawodny sposób ich atmosferę zdjęciach Lubomira Stacha, jednego z najlepszych fotografów słowackiej architektury. Ten wyjątkowy twórca, który dzieli swoją twórczość między autorską fotografię koncepcyjną a portretowanie architektury, w niezrównany sposób wprowadza w architekturę Słowacji każdego, kto naprawdę jest jej ciekawy.”

(tekst: Marián Zervan)

Comments are closed.

Design Attack

Strona dedykowana Festiwalowi Design Attack, a także wydarzeniom związanym z szeroko pojętym wzornictwem.