Wszystko, na zawsze – dziś. Polski i brytyjski design zrównoważony

* KRAKÓW
* MOCAK - Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie
* wystawa: Wszystko, na zawsze – dziś. Polski i brytyjski design zrównoważony
* 15 lutego – 28 kwietnia 2013 r.

*

W ostatnich latach projektanci zmienili podejście do idei projektowania zrównoważonego. Obecnie traktują je już nie jako problem, ale raczej jako naturalną kolej rzeczy oraz szansę, by przemyśleć, co i w jaki sposób produkujemy oraz jak możemy zorganizować nasze życie w bardziej efektywny i korzystny sposób. Designerzy i inżynierowie są najbardziej niedocenianą grupą na świecie, jeżeli chodzi o rozwiązywanie istotnych problemów, a przecież mają oni dar nieszablonowego myślenia, który pomaga im zastosować nowe mechanizmy do starych produktów i systemów. Niniejsza wystawa ilustruje te innowacje i nowe podejście do projektowania zrównoważonego, które proponują współcześni projektanci i architekci.

Widok wystawy. Fot. Rafałł Sosin

Widok wystawy. Fot. Rafał Sosin

„Zielona technologia”, „eko”, „przyjazne dla środowiska” – te wszystkie terminy opisują tę samą ideę, ale co tak naprawdę oznacza projektowanie zrównoważone? Do tej pory życie w harmonii z planetą przypominało ostrą dietę – musieliśmy ograniczyć naszą konsumpcję, aktywność i zużycie zasobów. Tymczasem nowoczesne innowacje pokazują, że istnieją o wiele bardziej pozytywne i inspirujące sposoby na życie w zgodzie z naturą.

Po raz pierwszy przyjazne dla środowiska pomysły mogą być „seksowne”, „wciągające”, „ambitne” i „zaawansowane technologicznie”. Wszyscy tego pragniemy, ale chcemy również, by tego typu produkty były trwałe. A może oczekujemy zbyt wiele?

Widok wystawy. Fot. Rafał Sosin

Widok wystawy. Fot. Rafał Sosin

Dzięki inteligentnemu projektowaniu, nowym technologiom i materiałom możemy opracować zrównoważone rozwiązania, które w naturalny sposób zwracają środowisku równowartość własnej konsumpcji (czasem nawet z nadwyżką). Nowe pokolenie projektantów widzi ekologię jako integralną część każdego zadania. Dlatego też opracowują oni technologie oraz techniki, które mogą poprawić stan środowiska, bez głoszenia kazań czy cynicznej pogoni za ekopieniądzem.

Widok wystawy. Fot. Rafał Sosin

Widok wystawy. Fot. Rafał Sosin

Niezależnie od tego, czy chodzi o projektowanie trwałych rozwiązań, budowanie samowystarczalnych społeczności, poprawę wydajności infrastruktury, czy tworzenie innowacyjnych materiałów, nowa gwardia ekoprojektantów obiecuje nam jedną rzecz: że będziemy mogli naprawić i pogłębić nasze relacje ze środowiskiem. Od teraz na zawsze.

(tekst: Henrietta Thompson, kurator brytyjskiej części wystawy)

Widok wystawy. Fot. Rafał Sosin

Widok wystawy. Fot. Rafał Sosin

Projektanci brytyjscy: Bill Amberg Studio, Paolo Bombelli & Alex Driver & Carlos Peralta, Fabien Cappello, Neil Conley, EADS UK Ltd, Raw Edges and Oscar Narud, Yu Jordy Fu, Grimshaw Architects & WindPower Ltd, JamesPlumb, Markus Kayser, Julia Lohmann, Priestmangoode, Florie Salnot, Studiomama, Unreal, Hulger & Samuel Wilkinson, Bethan Laura Wood, Wayward Plants

Projektanci polscy: Natalia Bieńkowska, Daria Burlińska, Jan Lutyk, Ania Łyszcz, Karina Marusińska, Knockout Design, Kompott Studio, Katarzyna Koprowska, Jarosław Kozakiewicz, Marta Niemywska, Robert Pludra, Magda Rychard, Jakub Sobiepanek, Maja Szczypek, Fundacja TRANSFORMACJA, WellDone.

Kurator części brytyjskiej: Henrietta Thompson
Kurator części polskiej: Magdalena Kochanowska

Laminarium, 2010, projekt: Julia Lohmann; Ławka Laminarium wykonana z wykorzystaniem 21 płatów forniru z wodorostów morskich. Fot. Amendolagine Barracchia, dzięki uprzejmości Galeria Nilufar

Laminarium, 2010, projekt: Julia Lohmann; Ławka Laminarium wykonana z wykorzystaniem 21 płatów forniru z wodorostów morskich. Fot. Amendolagine Barracchia, dzięki uprzejmości Galeria Nilufar

W swoim projekcie zatytułowanym Laminarium Julia Lohmann zbadała i pracowała metodę zastosowania wodorostów morskich jako naturalnego alternatywnego materiału dla plastiku i zagrożonych gatunków drzew. Wodorosty morskie to materiał, który jest dostępny w dużej ilości, a mimo to rzadko używany. Tymczasem charakteryzuje się on nie tylko ciekawym wyglądem, ale również dużą wytrzymałością. Powierzchnia ławki Laminarium wykonana została z forniru z wodorostów. To nowe tworzywo opracowane przez Lohmann we współpracy z Deutsche Werkstätten Hellerau. Źdźbła wodorostów zastępują warstwę drewna, z którego zazwyczaj produkuje się fornir. Prototypy  zaprojektowane przez Lohmann pokazują, że wodorosty morskie są elastycznym, łatwo formowalnym materiałem, który może zastąpić drewno. Lohmann wciąż pracuje nad nowymi technologiami oraz dzieli się swymi osiągnięciami z innymi, tak by mogły one znaleźć szersze zastosowanie. Jej praca przyniosłaby szczególną korzyść społecznościom dotkniętym drastycznie spadającą ilością ryb w morzach – uprawa wodorostów morskich może bowiem okazać się alternatywnym źródłem dochodu i zatrudnienia.

*

Maszyna do spiekania solarnego, 2011, projekt: Markus Kayser;  Maszyna do spiekania solarnego, pustynia Sahara, Siwa, Egipt. Fot. Amos Field Reid

Maszyna do spiekania solarnego, 2011, projekt: Markus Kayser; Maszyna do spiekania solarnego, pustynia Sahara, Siwa, Egipt. Fot. Amos Field Reid

*

Spiekanie to stosunkowo nowa metoda produkcji oparta na „drukowaniu” obiektów warstwa po warstwie, zazwyczaj przy użyciu żywicy termoplastycznej. Maszyna do spiekania solarnego zaprojektowana przez Markusa Kaysera pozwala na produkcję na pustyni, która obfituje w dwa rodzaje zasobów: promienie słoneczne i piasek. Maszyna zasilana jest dwoma panelami fotowoltaicznymi. Skupiając promienie słoneczne za pomocą soczewki, ogrzewa piasek do temperatury topnienia. Następnie urządzenie konstruuje obiekty szklane według trójwymiarowych projektów komputerowych. Stworzona przez Kaysera maszyna do spiekania solarnego otwiera nowe możliwości przed przemysłem pustynnym, wykorzystując potencjał produkcyjny oferowany przez najbardziej wydajne źródło energii na świecie, czyli słońce.

Aerogenerator X, 2010, opracowanie: Wind Power, projekt: Grimshaw Architects; Wizualizacja lądowej turbiny wiatrowej Aerogenerator o mocy 100 kW, ilustracja: Wind Power Ltd, Grimshaw Architects

Aerogenerator X, 2010, opracowanie: Wind Power, projekt: Grimshaw Architects; Wizualizacja lądowej turbiny wiatrowej Aerogenerator o mocy 100 kW, ilustracja: Wind Power Ltd, Grimshaw Architects

Energia wiatru w wielu sytuacjach stanowi doskonałą odnawialną alternatywę dla paliw kopalnych. Gdyby zwiększyć rozmiary stosowanych obecnie turbin, mogłyby one wygenerować zdecydowanie więcej energii. Niestety ciężar i  warunkowania architektoniczne nie pozwalają na wprowadzenie takiego rozwiązania.

Aerogenerator Xto nowa koncepcja ogromnej turbiny wiatrowej, która naśladuje spiralny lot nasion jesionu spadających na ziemię. Z jej podstawy wyrastają dwa długie ramiona, tworząc kształt litery „V”. Gdy wieje wiatr, sztywne „żagle”, zamontowane wzdłuż każdego z ramion, działają niczym płaty nośne, obracając całą konstrukcję przy średniej prędkości trzech obrotów na minutę. Zaprojektowany dla firmy Wind Power Aerogeneratorbędzie generował dwa razy więcej mocy niż dotychczasowy model, ważąc przy tym dwa razy mniej. Prace nad projektem wsparli inżynierowie z dwóch brytyjskich instytucji badawczych, których historia sięga czasów pierwszych silników odrzutowych. Design opracowali projektanci z Grimshaw Architects. Pierwszy Aerogenerator być może zacznie działać już w 2013 r.

*

Stół z mchu, 2011, projekt: Paolo Bombelli, Alex Driver i Carlos Peralta; Wizualizacja Stołu z mchu, ilustracja, fot. Institute for Manufacture, University of Cambridge

Stół z mchu, 2011, projekt: Paolo Bombelli, Alex Driver i Carlos Peralta; Wizualizacja Stołu z mchu, ilustracja. Fot. Institute for Manufacture, University of Cambridge

Biofotowoltaika zajmuje się pozyskiwaniem energii odnawialnej z fotosyntezy zachodzącej w organizmach żywych, takich jak algi czy mech. Choć ta technologia dopiero się rozwija, biochemicy z Uniwersytetu w Cambridge podjęli współpracę z projektantami z Institute for Manufacturing w celu stworzenia potencjalnych komercyjnych zastosowań dla tej nowej ekscytującej dziedziny inżynierii.

Ścisła kilkunastomiesięczna współpraca zaowocowała powstaniem wizji przyszłości, w której osiągnięcia biofotowoltaiki wykorzystywane są do pozyskiwania energii za pomocą ogromnych dryfujących po wodzie pól algowych lub też algowych paneli słonecznych na budynkach. Elektrownia biofotowoltaiczna mogłaby generować moc również w nocy, dzięki zapasowi elektronów, które w ciągu dnia odkładałyby się w komórkach glonów.

Stół z mchu pokazuje, jakie może być zastosowanie tej technologii w domu. Działa on na tej samej zasadzie co elektrownia. Na blacie stołu znajdują się generujące energię „komórki” mchu przykryte szklaną płytą. W ciągu dnia magazynują one energię, która zasila lampę w nocy. Ten stół stanowi pierwszy krok w stronę przyszłości, w której otaczające nas przedmioty będą samowystarczalnymi organiczno-syntetycznymi hybrydami o przyjaznym dla środowiska działaniu.

*

Plastikowa butelka, 2011, projekt: Florie Salnot; Naszyjnik Mutemesel z kolekcji Plastikowe Złoto. Fot. Anne Schuhmann, Dominic Tschudin, Florie Salnot

Plastikowa butelka, 2011, projekt: Florie Salnot; Naszyjnik Mutemesel z kolekcji Plastikowe Złoto. Fot. Anne Schuhmann, Dominic Tschudin, Florie Salnot

Plastikowa butelka, 2011, projekt: Florie Salnot; Naszyjnik Mutemesel z kolekcji Plastikowe Złoto. Fot. Anne Schuhmann, Dominic Tschudin, Florie Salnot

Plastikowa butelka, 2011, projekt: Florie Salnot; Naszyjnik Mutemesel z kolekcji Plastikowe Złoto. Fot. Anne Schuhmann, Dominic Tschudin, Florie Salnot

Saharawi to dawniej nomadyczny lud, który zamieszkiwał Saharę Zachodnią do 1975 r., kiedy to Maroko anektowało ich terytorium. Od tego czasu ponad połowa populacji plemienia mieszka na wygnaniu, na jałowym pasie pustyni algierskiej. Ich niegdyś silna tradycja rzemieślnicza uległa szybkiemu rozkładowi z powodu braku zasobów oraz możliwości sprzedaży wyrobów. Saharawi stali się zależni od pomocy humanitarnej.

Projekt Plastic Bottle autorstwa Florie Salnot powstał we współpracy z Sandblast Arts, organizacją charytatywną, jako sposób na usamodzielnienie i autoekspresję dla uchodźców z plemienia Saharawi. Rozwiązanie zaproponowane przez Salnot wykorzystuje nową technikę i narzędzia produkcji biżuterii przy użyciu ograniczonych zasobów dostępnych w obozach – głównie plastikowych butelek i piasku. Plastikowe butelki maluje się i tnie na cienkie paski. Następnie owija się je wokół deski z gwoździami, aby stworzyć wzory i obrazki. Całość zanurza się w gorącym piasku, przez co paski plastiku zaczynają się kurczyć wokół stworzonego za pomocą gwoździ wzoru.

To bardzo prosta technika, która przekształca coś bezwartościowego w coś cennego. Ostateczny produkt to kolekcja delikatnej, łatwej do wykonania biżuterii, którą można sprzedawać na całym świecie.

*

Awateef, 2011, projekt: Knockoutdesign we współpracy z kobietami ze społeczności Kfar Manda w Galilei; Lampy i wazony z serii Awateef. Fot. Shiraz Grinbaum

Awateef, 2011, projekt: Knockoutdesign we współpracy z kobietami ze społeczności Kfar Manda w Galilei; Lampy i wazony z serii Awateef. Fot. Shiraz Grinbaum

Kfar Manda jest palestyńską wioską w izraelskiej Galilei o najwyższym współczynniku bezrobocia w regionie. Sindyanna Hagalil, żydowsko-arabska organizacja non profit, zorganizowała tam centrum wyplatania wikliny, oferujące pracę miejscowym kobietom oraz podtrzymujące tradycję wyrobu koszy, która niedawno była bliska zaniknięcia. Powstające tam produkty niestety z trudem konkurują z tanimi wyrobami sprowadzanymi z Dalekiego Wschodu i Afryki. Studio Knockoutdesign postanowiło pochylić się nad pracą wikliniarek i sprawdzić, czy możliwa jest optymalizacja procesu i podniesienie jakości produktów, przy użyciu technologii semi-mass production. Analizy dowiodły, że ani formy wyrobów, ani proces ich wytwarzania nie były powtarzalne. Projektantki zaproponowały serię specjalnych elementów – obręczy, tarcz z aluminium – które wykorzystywane podczas pracy, zapewniają pewną standaryzację i kontrolę jakości, bez utraty naturalnych walorów rzemieślniczej pracy. System umożliwił zaprojektowanie nowych produktów, dotychczas niewyplatanych przez rzemieślniczki z Kfar Manda, takich jak lampy i wazony.

*

Bibliotekarka, 2010, projekt: Marta Niemywska; Jedna z możliwych aranżacji regału. Fot. ze zbiorów: Marta Niemywska

Bibliotekarka, 2010, projekt: Marta Niemywska; Jedna z możliwych aranżacji regału. Fot. ze zbiorów: Marta Niemywska

Regał jest zbudowany z dwóch elementów –  metalowego wspornika i drewnianej półki (dostępne są dwie długości), i ma formę otwartą. Półki i wsporniki można dowolnie konfigurować, dzięki czemu mebel swobodnie adaptuje się do zmieniających się potrzeb użytkownika. Może się rozrastać i zmniejszać, dzielić na dwa osobne regały lub łączyć w jeden supermebel. Projekt jest przy tym alternatywą dla niskiej jakości sprzętów codziennego użytku, tych szybko zużywających się i ulegających błyskawicznej dewaluacji i degradacji. Zamiast „modnej formy” projektantka oferuje prostotę, pomysłowość, elastyczność i wysoką jakość. Wsporniki są wykonane w całości z metalu – wycinanej laserowo, giętej blachy, lakierowanej proszkowo na biało, a półki z litego drewna (lakierowana deska sosnowa). Trzeba zaznaczyć, że jakość i długowieczność mają swoją cenę (wspornik kosztuje od około 140 zł, a półki od 60 do 120 zł za sztukę), jednak biorąc pod uwagę proponowany przez projektantkę program użytkowy, mebel jest konkurencyjny wobec tradycyjnej oferty na rynku konsumenckim.

*

Plugless Sink, 2008, projekt: Maja Ganszyniec i Krystian Kowalski / Kompott;  Bezodpływowa umywalka - Plugless Sink. Fot. Kompott

Plugless Sink, 2008, projekt: Maja Ganszyniec i Krystian Kowalski / Kompott; Bezodpływowa umywalka – Plugless Sink. Fot. Kompott

Guma balonowa, 2008, projekt: Daria Burlińska / Studio Projektowe DBWT;  Dekoracja świetlna wykonana z odzyskanego tworzywa sztucznego. Fot. Małgorzata Opala/fotoaktywne

Guma balonowa, 2008, projekt: Daria Burlińska / Studio Projektowe DBWT; Dekoracja świetlna wykonana z odzyskanego tworzywa sztucznego. Fot. Małgorzata Opala/fotoaktywne

Plumen, 2010, projekt: Hulger i Samuel Wilkinson; Nagradzana żarówka energooszczędna Plumen. Fot. Ian Nolan

Plumen, 2010, projekt: Hulger i Samuel Wilkinson; Nagradzana żarówka energooszczędna Plumen. Fot. Ian Nolan

SolarHAB, 2012, projekt: Łukasz Nowacki /Fundacja TRANSFORMACJA; Obiekt z zewnątrz. Fot. Maciej Witasik, Fundacja TRANSFORMACJA

SolarHAB, 2012, projekt: Łukasz Nowacki /Fundacja TRANSFORMACJA; Obiekt z zewnątrz. Fot. Maciej Witasik, Fundacja TRANSFORMACJA

M.A.M. Airbag, 2011, projekt: Maja Szczypek, Ania Łyszcz, Magda Rychard; Gotowa torba wykonana z poduszek powietrznych. Fot. Wojtek Rytel

M.A.M. Airbag, 2011, projekt: Maja Szczypek, Ania Łyszcz, Magda Rychard; Gotowa torba wykonana z poduszek powietrznych. Fot. Wojtek Rytel

Airbike, 2011, projekt: EADS UK Ltd; Rower Airbike wykonany w technologii addytywnej. Fot. EADS UK Ltd

Airbike, 2011, projekt: EADS UK Ltd; Rower Airbike wykonany w technologii addytywnej. Fot. EADS UK Ltd

Comments are closed.

Design Attack

Strona dedykowana Festiwalowi Design Attack, a także wydarzeniom związanym z szeroko pojętym wzornictwem.